Interview | 'Het kan volledig escaleren. Dat treffen we toch met regelmaat aan.'

Huisdieren. Wie houdt er niet van? Nou, Nederlanders wel. We hebben in Nederland 1,7 miljoen honden, maar nog meer zang- en siervogels: bijna twee en een half miljoen. Maar katten spannen de kroon met drie miljoen. Maar dat gaat niet altijd even goed. De dierenopvang zit overal vol met afgedankte diertjes en de provincie Friesland schiet niet alleen vossen af, maar ook rondzwervende katten zonder duidelijke woonplekken. Een gesprek over wat er mis kan gaan met het hebben van katten en hoe er dan voor opvang wordt gezorgd met Vreija Jonker-Kemna, vrijwilliger bij de Stichting Kat in Nood.

Het gesprek vindt plaats in Café Neushoorn tijdens een van de campagnebijeenkomsten van de Partij voor de Dieren in Leeuwarden. Omringd door dertig partijleden en andere geïnteresseerden, zit ik klaar om Vreija te interviewen over de kattenopvang in Drachtstercompagnie. Veel vragen heb ik niet nodig. Vreija is gewend voorlichting te geven over Kat in Nood en ze steekt direct van wal:

'Kat in Nood vierde vorig jaar haar 45-jarig bestaan. Een groot dierenliefhebber begon ooit op haar zolderkamer in Arnhem met het opvangen van katten die niet of nauwelijks plaatsbaar waren. Soms door ziekte. soms door ouderdom of door gedrag dat mensen niet willen.'

'De zolderkamer was al snel te klein. Van de zolderkamer verplaatste de opvang zich helemaal naar Lauwerszijl, waar meer ruimte was. En in 2010 is Stichting Kat in Nood neergestreken in Drachtstercompagnie, waar een groot, mooi complex is opgebouwd, waar nu ongeveer 225 katten permanent mogen verblijven omdat ze niet meer plaatsbaar zijn', vertelt Vreija.

Jullie zijn niet een doorsnee dierenopvang zoals we dat hier in Leeuwarden met De Wissel hebben. Zeg ik dat goed?

'Ja, dat zeg je goed. De Wissel heeft heel veel overeenkomsten met Kat in Nood en we werken ook veel met ze samen. Maar De Wissel is een asiel en ze hebben een pension. De Wissel is ongeveer net zo groot als Kat in Nood. Ze kunnen zo’n 200 katten opvangen en 20 honden en een eigen dierenambulance.Er zijn dus wat kleine verschillen, maar feitelijk lijken we erg op elkaar en we kunnen het ook zakelijk erg goed met elkaar vinden. Ze zetten zich ook in voor het steriliseren en castreren van zwerfkatten, Kat in Nood zet zich nadrukkelijk in voor TNR (Trap, Neuter, Return). Het is een Engelse afkorting: Trap, het vangen, Neuter, het neutraliseren en Return, het terugplaatsen. En eigenlijk wordt er dan ook nog wel een C achter genoemd, dat is de C van Care. Dat is eigenlijk de nazorg, dat je in de gaten blijft houden hoe het met de katten gaat die geholpen zijn.

Alles om die populatie zwervende katten terug te brengen, want naar schatting zijn er zo'n 1,2 miljoen zwerfkatten in Nederland en het worden er alleen maar meer als je dat niet weet tegen te gaan.'

Minima

Kat in Nood heeft een eigen Medisch Centrum. Daar werkt elke week een dierenarts, die een hele dag weinig anders doet dan steriliseren, castreren en soms ook nog andere medische handelingen voor mensen met een kleine beurs. Als iets nodig is maar dat lukt niet op de stichting, wordt uitgeweken naar haar eigen dierenartspraktijk in Wolvega.

Een wel heel bijzonder onderdeel van jullie werk is dat jullie je ook specifiek richten op minima. Is dat gewoon toegankelijk voor iemand hier uit de stad die zegt van nou ik heb een kat, ik wil daar goed voor zorgen, ik wil zorgen dat er niet nog meer katten achterweg komen. Die kunnen gewoon bij jullie naar binnen lopen?

'Nou dát kan helaas niet. Het is zo dat mensen die een huisdier hebben en daar goed voor willen zorgen, die zullen hoogstwaarschijnlijk verbonden zijn aan hun eigen dierenartspraktijk, maar bij minima is er vaak een financieel probleem, zeker met de hoge dierenartskosten. Die prijzen zijn echt pittig. Die mensen kunnen dan inderdaad contact opnemen met Kat in Nood en vragen om een afspraak. Dan kunnen ze bij ons worden ingepland, of op een andere plek waar ook dierenartsen zijn met een heel mooi groot hart voor mensen met een kleine beurs.'

In de zomer van 2025 was de Partij voor de Dieren op werkbezoek bij Kat in Nood. Een heel mooie plek met grote verblijven en kooien waarin de katten met elkaar kunnen leven. Onder het hoofdgebouw is een grote kelder, een soort bunker waarin de meest kwetsbare katten worden verzorgd.

Welke overheid is nou zo gul om dat allemaal voor jullie te betalen?

'Ja, dat is me toch wat. Nee, die 'overheid' bestaat uit allemaal fantastische donateurs en weldoeners. We hebben alles kunnen bekostigen door erfenissen en legaten. Er komt helaas geen overheid aan te pas. Dat zou echt anders moeten. Wij zijn een particuliere organisatie en dat is ook een verschil met De Wissel. De Wissel krijgt financiële ondersteuning vanuit de gemeente. Stichting Kat in Nood trekt alles zelf en moet dus heel erg goed op de centjes passen en waaraan het wordt uitgegeven.

En ook als er vragen aan de stichting worden gesteld om te helpen bij escalaties die dus voorkomen, ook in stedelijk gebied. Escalaties in het aantal katten dat bij mensen woont. Het begint vaak met weldoeners die een kat opvangen, een paar katten opvangen, maar geen geld hebben om ze te laten helpen.

Een poes krijgt gemiddeld drie nestjes per jaar. Als er niets aan gebeurt, dan is het in de tijd van een mum dat je een gigantische hoeveelheid katten kunt krijgen in een huishouding.'

Er worden natuurlijk wel grappen gemaakt over kattenvrouwtjes en zo, maar wat kom je nou 'in real life' tegen?

'Wat we kortgeleden zijn tegengekomen is een meneer met katten, die hij goed verzorgde, maar die meneer kwam te overlijden. Toen zijn die katten overgenomen door een buurvrouw, die zich het lot van de katten aantrok. Uit mijn hoofd ging dat om een populatie van ongeveer tien katten.

Maar als je nou weet dat je na een jaar al twaalf kittens hebt en in een tijd van vier jaar praat je dan al over meer dan 20.000 katten! De konijnen hebben de naam, maar katten kunnen er ook wat van als je het niet onder controle brengt.

Dit kattenvrouwtje, en dat zeg ik met respect, want die mensen hebben gewoon zo'n hart voor dieren, deze mevrouw overleed ook. En de katten konden niet meer naar binnen ook al was er een kattenluik. Een medewerker van de woningbouwcorporatie heeft het kattenluik dichtgespijkerd zonder verder na te denken. Zijn taak was dichtspijkeren, dat kattenluik. De katten konden niet meer bij het water en het voer. Het huis moest ontruimd worden en alle katten stonden daar te wachten en te mauwen en te creperen, want ze konden niet meer naar binnen.'

Bij dergelijke situaties heeft de gemeente een belangrijke taak in het kader van de Wet Dieren. De gemeente moet katten opvangen die zwervend zijn. Ze heeft een zorgplicht om zwerfkatten tenminste veertien dagen op te vangen. En als het gaat om een huisontruiming, waarbij de kat als het ware tot inboedel wordt gerekend, dan heeft de gemeente de plicht om voor de katten dertien weken opvang te regelen, zodat ze in ieder geval een plek hebben. In Leeuwarden wordt dan in de eerste plaats De Wissel ingeschakeld.

Socialisatie

Kat in Nood zit in Drachtstercompagnie bijna op het Drieprovinciënpunt en werkt ook inderdaad voor alle drie de Noordelijke provincies. Als een opvang in Groningen, Drenthe of Fryslân vol zit, kan een beroep gedaan worden op Kat in Nood. Als daar ook geen plek meer is - en dat is eerde regel dan uitzondering - wordt een beroep gedaan op gastgezinnen waar een kat tijdelijk wordt geplaatst.

En als er op een gegeven moment weer plek is bij Kat in Nood, dan gaat de kat weer terug?

'In principe is het zo dat wij altijd proberen om de katten die we opvangen te socialiseren en weer klaar te maken om herplaatst te worden. Dieren worden in eerste instantie gecheckt en medisch gescreend. Als ze gezond genoeg zijn dan komen ze in een gastgezin. In het gastgezin krijgen ze te maken met mensenhanden, ze krijgen te maken met kinderen, ze krijgen te maken met andere huisdieren.

Er wordt met ze gespeeld, er wordt met ze geknuffeld en ze worden goed verzorgd. Als er iets met een kat is, dan wordt deze weer door de medische molen gehaald, totdat ze zover zijn dat ze klaar zijn voor de volgende stap in hun leven. En dat is hopelijk hun 'forever home', dus dan worden ze ter adoptie aangeboden.'

Een andere zeer schrijnende situatie die kortgeleden speelde en zelfs de media zelfs nog heeft gehaald, is een situatie in Nijkerk geweest. Een escalatie van katten in een gewoon rijtjeshuis. Kat in Nood werd ingeschakeld voor zestig kittens en katten waarvan vijftien kittens aan het verpieteren waren in een ren bij haar huis.

Zestig katten in een huis, dat kan toch ook eigenlijk gewoon niet?

'Nee, dat kan ook niet, maar er is geen limiet aan het aantal huisdieren dat iemand in een sociale huurwoning mag hebben. Zoiets ontstaat nou eenmaal. Het begint met dierenliefde. Je neemt katten op en katten krijgen nestjes. In eerste instantie gaat dat nog, want dat is leuk en je kunt er nog wat in de buurt kwijt. Iedereen is gek op een kitten natuurlijk, dus dat gaat ook wel.

Maar op een gegeven moment wordt het teveel en dan is er een schaamte. Dan is er geen durf meer om te vragen. En als je dan wél in een soort van zorgtraject zit maar professionals melden het niet, die zeggen niet dat het op deze manier fout gaat, dan gaat het escaleren.

Vaak is er geen geld om die dieren te laten castreren of te steriliseren. Dan ga je aanmodderen. Je zet kattenbakken neer, je gaat naar de voedselbank en haalt kattengrit en kattenvoer. Je gaat 'survivallen'. En dan kan het volledig escaleren. Dat treffen we toch met regelmaat aan.'

Hoe gaan we dat aanpakken? Wat moeten we daarmee?

Ja, ik zou zelf zeggen, blijf als buurt ook in contact met de mensen om je heen. Sluit je niet op in je eigen huis, maar op het moment dat je merkt dat iemand huisdieren heeft en die huisdieren komen ook in jouw tuin en die gaan zwerven, want als je zestig katten hebt, die voelen zich ook niet happy met elkaar in een huis opgepropt. Ga dan in gesprek. Ga vragen: red je het allemaal? Ga proberen die mensen ook ondersteuning te geven.'

Ik ga naar mijn buurman met zestig katten in huis. Ik zeg, joh, hoe komt dit? Hij zegt, ja, nou, ik weet het eigenlijk ook niet goed. Wat doe ik dan? Bel ik met jullie alarmnummer?

'Nee, graag eerst melden bij de instanties die ervoor zijn. Meld het bij de gemeente, meld het bij de woningbouwcorporatie. De gemeente heeft misschien wel een BOA die zich bezighoudt met dierenwelzijn, die met deze mensen in gesprek kan gaan.

Misschien hebben mensen wel psychische problemen waardoor ze in de zorg zitten. Instanties moeten niet wegkijken, maar heel op tijd signaleren en dan ook hulp bieden. Vaak is het ook een financiële kwestie. Mensen kunnen het niet betalen. Probeer dan met elkaar een oplossing te vinden, want zestig katten in een huis, dat kan écht niet! Dat is een drama.

Er is ook verschrikkelijk veel dierenleed achterweg gekomen in die situatie in Nijkerk. Daar lagen al katten dood in de tuin. Dan gaat het stinken, dus dan is er overlast en dan is er een reden om daar in ieder geval een interventie te doen. Het is vreselijk wat een dierenleed je dan tegenkomt, maar ook menselijk leed, want die persoon was natuurlijk ook slachtoffer.'

Als laatste: wij zitten straks met een fractie in de gemeenteraad. Daar gaan we gewoon even vanuit. Wat zou jij ons adviseren? Wat zou jij graag van ons willen zien wat we oppakken als beleidsvoorstel?

'Ik zou in ieder geval het heel erg mooi vinden als huisdieren, ook katten uiteraard, meer worden beschouwd als, niet als inboedel, maar als een echte huisgenoot. Dat als er wat is in een huiselijke omstandigheid, dat ook een huisdier wordt meegenomen in het beleid.

Dus stel er is sprake van huiselijk geweld en iemand moet het huis verlaten en naar een opvanghuis. Neem dat dier dan mee, maar laat het dier dan niet verpieteren in die toxische sfeer in dat huis.

Een ander onderdeel zou ik zeggen, zet actief in op preventie. Zet dingen op om katten te castreren, te steriliseren, zodat ze zich niet kunnen vermenigvuldigen en je die escalaties kwijtraakt.

Zet in op TNR, dus vang zwerfkatten op, neutraliseer ze en plaats ze weer terug. En als dat in de natuur is, een kat heeft het best zwaar in de natuur, dan zullen ze op een gegeven moment sterven. Maar ze hebben zich niet meer kunnen vermeerderen.

Zorg voor een buddy, zorg ook voor voorlichting.

Kijk naar onze zuiderburen, naar België. Daar zijn ze al veel verder dan wij en daar is het ook landelijk dat katten standaard worden gechipt en dat ze worden geregistreerd. Dat je altijd kan weten wie de eigenaar is. Dat ze worden gesteriliseerd en gecastreerd en als je ermee wilt fokken, dan moet je een ontheffing vragen. Dus niet zomaar nestjes, niet zomaar doorgaan. Want een kitten is leuk, maar ook een kitten wordt oud. En voor je het weet, zit je weer met twintigduizend katten.'

We hebben in ons verkiezingsprogramma in ieder geval iets gezegd over protocollen die bij hulpinstanties, brandweer en zo, aanwezig moeten zijn. Dat er bij incidenten, bij noodsituaties, óók aan de huisdieren gedacht moet worden. En er zijn bij de Partij voor het Dieren ook stickers voor. Dat is allemaal heel erg in het verlengde van wat je hier zegt.

Maar voor nu wil ik je heel erg bedanken voor al deze informatie. Als wij straks in de gemeenteraad zitten dan weten we elkaar wel te vinden. Dat komt wel goed.

De Stichting Kat in Nood doet goed en belangrijk werk. Wil je de stichting helpen? De gemakkelijkste manier is met een donatie.